altΣτα… χαρτιά μένει το σύμφωνο συμβίωσης στην Ελλάδα πέντε χρόνια μετά τη θέσπισή του, τη στιγμή που ολοένα και περισσότερα ζευγάρια αναζητούν εναλλακτικές λύσεις απέναντι στην προοπτική ενός πολυέξοδου και κοσμικού θρησκευτικού μυστηρίου.

Είναι χαρακτηριστικό πως το 2012 για πρώτη φορά στη χώρα μας οι πολιτικοί γάμοι ξεπέρασαν τους θρησκευτικούς, κατακτώντας την κορυφή στις επιλογές των νέων ζευγαριών. Συγκεκριμένα, πρόπερσι 25.730 ζευγάρια παντρεύτηκαν με πολιτικό γάμο και 23.980 με θρησκευτικό.

Την ίδια χρονιά τα σύμφωνα συμβίωσης ήταν μόλις 314, καταγράφοντας ωστόσο μια σημαντική αύξηση 69,73% από το 2011, όταν είχαν συναφθεί μόνο 185.

Οι πληροφορίες από τα συμβολαιογραφικά γραφεία κάνουν λόγο για σημαντική άνοδο και το 2013. «Η τάση πέρυσι ήταν ξανά αυξητική, σε βαθμό που μπορεί να ξεπερνά το 40-50%», υποστηρίζει ο πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής Συμβολαιογραφικών Συλλόγων Ελλάδος, Κωνσταντίνος Βλαχάκης.

Παρ’ όλα αυτά, σε απόλυτους αριθμούς η επιλογή του συμφώνου παραμένει ακόμη στο περιθώριο, αφού οι κοινωνικές προκαταλήψεις και οι «τρύπες» του θεσμού δεν βοηθούν τους νέους που θέλουν να παρακάμψουν τον γάμο.

Νομικοί χαρακτηρίζουν το ελληνικό σύμφωνο, που νομοθετήθηκε το 2008, ως ένα από τα πλέον αποδυναμωμένα της Ευρώπης, καθώς οι σύντροφοι δεν τυγχάνουν της ίδιας αντιμετώπισης με τους συζύγους από το κράτος.

Δεν μπορούν να κάνουν κοινή φορολογική δήλωση, δεν έχουν τα ίδια ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα, ενώ αρκετές υπηρεσίες τούς αντιμετωπίζουν ακόμη με… αμηχανία.

Για παράδειγμα, κάποιος που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης δεν μπορεί να καλύψει τον/τη σύντροφό του ιατροφαρμακευτικά ως έμμεσο-προστατευόμενο μέλος στο Ταμείο του.

Το θέμα αυτό έφτασε μέχρι τη Βουλή, ενώ η Γ.Γ. Κοινωνικών Ασφαλίσεων ζήτησε τη γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Το 2010 το Νομικό Συμβούλιο αποφάνθηκε πως τα πρόσωπα που συνάπτουν σύμφωνο δεν εμπίπτουν στην κατηγορία της «οικογένειας» σύμφωνα με την ασφαλιστική νομοθεσία.

Οι σύντροφοι δεν μπορούν, επίσης, να διεκδικήσουν συντάξεις χηρείας. Επί της ουσίας ρυθμίζει κυρίως ζητήματα που αφορούν στα παιδιά και στα κληρονομικά/περιουσιακά, αν και εκεί ο σύντροφος είναι ριγμένος σε σχέση με τον παντρεμένο. «Οταν κάποιοι συνδέουν τη ζωή τους, θέλουν πλήρη δικαιώματα. Χρειάζεται περισσότερη γενναιότητα από την Πολιτεία», παρατηρεί ο κ. Βλαχάκης. Από το σύμφωνο συμβίωσης έχουν άλλωστε αποκλειστεί και τα ομόφυλα ζευγάρια, κάτι που συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα και τη Λιθουανία και για το οποίο η χώρα μας μετρά ήδη μία καταδίκη στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Για όλους αυτούς τους λόγους, από το 2009 μέχρι και τα τέλη του 2012 είχαν υπογραφεί μόλις 840 σύμφωνα στο σύνολο της χώρας. Την τελευταία πάντως διετία φαίνεται πως δειλά δειλά ολοένα και περισσότεροι προτιμούν τα… σκαλιά του συμβολαιογραφείου.

Στην απογραφή του 2011 και ύστερα από τρία χρόνια ισχύος της διάταξης, μετρήθηκαν 1.763 άτομα με σύμφωνο στην Ελλάδα ενώ υπήρχαν ήδη 78 χήροι και 332 διαζευγμένοι. Καθώς όμως η απογραφή της Στατιστικής Αρχής περιλαμβάνει και αλλοδαπούς, ένας αριθμός από αυτά ενδεχομένως να έχουν συναφθεί στο εξωτερικό. Αυστηρά μιλώντας για την Ελλάδα, τα στοιχεία της Αρχής καταγράφουν το 2012 μια έκρηξη μικρού βεληνεκούς, αφού πρόπερσι υπεγράφησαν 314 σύμφωνα στη χώρα μας. Το 2011 είχαν υπογραφεί 185, το 2010 ο αριθμός τους δεν ξεπέρασε τα 180 και το 2009 ήταν μόλις 161.

Οπως λένε συμβολαιογράφοι, όσοι επιλέγουν το σύμφωνο το κάνουν επειδή είναι πιο οικονομικό και πολύ πιο σύντομο. Αρκετά ζευγάρια περνούν γρήγορα στη φάση της συγκατοίκησης λόγω κρίσης και αναγκαστικού περιορισμού των εξόδων. Φτιάχνουν ένα νοικοκυριό και υπογράφουν σύμφωνο που συνιστά δέσμευση χαλαρότερη από τον γάμο και λύεται πιο εύκολα.

Πολλοί είναι εκείνοι που βρίσκονται μπροστά σε μια ξαφνική εγκυμοσύνη, δεν προλαβαίνουν, δεν θέλουν ή δεν μπορούν να παντρευτούν και προχωρούν σε σύμφωνο. Υπάρχουν και αυτοί που το κάνουν από συνείδηση, άλλοι που θέλουν να βλέπουν τον φυλακισμένο σύντροφό τους ή και κάποιοι μεγαλύτεροι, που δεν θέλουν να χάσουν δικαιώματα αποκτηθέντα λόγω διαζυγίου ή χηρείας από προηγούμενο γάμο.